Хятадын эрх баригчид тус улсын Шинжаан-Уйгарын өөртөө засах орноос гаралтай исламын шашинтай зарим иргэн Сирид очиж, “Исламын улс” бүлэглэлийн талд байлддаг болсныг Их Британийн “Дэйли Мэйл“-д өгүүлжээ. Үүнтэй холбоотойгор Пакистан, Афганистантай хил залгаа тус нутгийн удирдлага салан тусгаарлах үзэл бүхий алан хядах бүлэглэлүүдтэй хийх тэмцлээ улам чангатгана гэдгийг өгүүлжээ. Хятадын албаны эх сурвалжууд ямар нэг тодорхой тоо өгүүлэхээс татгалзсан байна. Гэвч тус улсын албаны байр суурийг мэдээлдэг “The Global Times” сонины өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сарын дугаарт Хятадын 300 орчим иргэн Исламын улс”-ын талд байлдаж байгаа тухай бичсэн. Шинжаан дахь Хятадын Коммунист намын байгууллагын тэргүүн Жан Чуншиан мягмар гаригт ийн мэдэгджээ. “Гадаадад гарч Исламын улс”-тай нэгдсэн уйгарууд бий. Тус байгууллага олон улсын хэмжээнд маш их нөлөөтэй ба үр дагавар нь бидэнд тусч эхэлсэн болохоор Шинжаан энэ бүгдээс хол хөндий байх боломжгүй. Тэнд байлдаж байсан манай иргэдийн зарим нь эргэн ирж, алан хядах ажиллагаа зохион байгуулж эхэлснийг бид олж мэдсэн” гэжээ. Хятадын төв Засгийн газрын эсрэг тэмцэгч уйгар иргэд тус нутагт Зүүн Туркестан хэмээх тусгаар улс байгуулахыг зорьдог. Хамгийн сүүлд 2013 онд Бээжингийн Тяньэнмэний талбайд тэдний зохион байгуулсан халдлагад таван хүн амь насаа алдсан. Хятадын эрх баригчид тус бүс нутгийн иргэдийн шашин шүтлэг, уламжлалт ахуй амьдралын хэв маягт хязгаарлалт тавьж, хятад иргэдийг олноор суурьшуулж буйг уйгарууд шүүмжилдэг. Тухайлбал, нийслэл Урумчи хотноо эмэгтэй хүний царайг халхалсан уламжлалт хувцас өмсөхийг хориглосон аж. Цагтаа хаант Оросын эрх баригчид энэ бүс нутгийг өөрийн мэдэлд оруулахын тулд газар зүйч М.Пржевальский, Оросын армийн дэслэгч-генерал, хожим нь Финландын Ерөнхийлөгч болсон К.Маннергейм зэрэг олон хүнээр газар орон, зам харгуйг нь судлуулж, дайнд бэлтгэж байсан түүхтэй. Энэ бодлого Зөвлөлт засгийн үед үргэлжилсэн боловч эцэстээ энэ санаархлаасаа татгалзсан аж.

Д.Болд