Эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний чанарын асуудал эрүүл мэндийн тулгамдсан асуудлын нэг байсаар байна. Эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний чанарын тухай ойлголт хөгжлийн түүхээ дагаад сүүлийн 30 гаруй жилийн хугацаанд нэлээд өөрчлөгдсөн. Чанарын хяналт, чанарын баталгаажилтын талаар түлхүү ярьдаг байсан бол өдөө чанарын хөгжлийн асуудалд анхаарлаа хандуулах болсон.Чанарын хяналт гэдэг нь эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ үзүүлэгчид урьдчилан тогтоосон стандартыг дагаж мөрдөж байгаа эсэхийг тогтоох үйл ажиллагааны тухай ойлголт юм. Харин чанарын баталгаажилтын тухай ойлголт нь эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ ямар ч тохиолдолд чанартай байх ёстой боловч баталгаатай байдаг зүйл биш, харин түүнийг тасралтгүй хөгжүүлэх шаардлагатай гэж үзэн “Тусламж үйлчилгээний чанарын хөгжил” хэмээх ойлголтыг 1990-ээд оноос нэвтрүүлээд байна.

1999 онд АНУ-ын Анагаах Ухааны хүрээлэнгээс эрхлэн гаргасан “Хүн бүр алдаа гаргадаг” сэдэвт эрдэм шинжилгээ, тайлангийн хурал дээр “АНУ-ын эмнэлэгүүдэд өдөр бүр зорчигч дүүрэн Бойнг -747 онгоц сүйрч байгаатай ижил тооны хүн мэргэжилтний алдаанаас болж жилд нас барж байгаа” талаар дурьдсантай холбоотойгоорэрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний чанарт ийнхүү анхаарах болж ДЭМБ-аас зохих зөвлөмжүүдийг гаргасаар байна. Дэлхий нийтэд эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний чанарыг илэрхийлэх, тухайн улс орны онцлогоос шалтгаалсан олон шалгуур үзүүлэлт байдаг. Чанарын үнэлгээг хийхдээ эцсийн болон завсрын үр дүнгийн шалгуур үзүүлэлтүүдийг харгалзаж аль алиныг оруулдаг. Олон улсын хэмжээнд хамрах хүрээгээр нь эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний олон улсын чанарын шалгуур (эхийн эндэгдэл, тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдэл гэх мэт), эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний дотоод шалгуур (Их Британид амбулаторийн үзлэгийн хүлээгдэлийг 13 долоо хоногоос хэтрүүлэхгүй байх, эмнэлэгт хэвтэх хүлээгдлийг 6 сараас хэтрүүлэхгүй байх гэх мэт, гэтэл манайд хүлээгдэл сараас хэтэрдэггүй шүү дээ), төрөлжсөн мэргэжлийн тусламж үйлчилгээний чанарын шалгуур үзүүлэлт (зүрхний шигдээс өвчний улмаас эмнэлэгт хүргэгдсэнээс хойш 1 цагийн дотор тромболитик эмчилгээ хийлгэсэн өвчтөний хувь, нярайн эрчимт эмчилгээний тасагтай эмнэлэгт 750-990гр жинтэй төрсөн нярайн нас баралтын түвшин гэх мэт, манайд хагалгааны дараахи амьдралын чанарыг хэдэн хувиар дээшлүүлсэн судалгаа байхгүй). Гэтэл дээрх байдалтай харьцуулахад манайх зарим талаараа хамаагүй давуу байх жишээтэй. 1000 хүнд ногдох эмчийн тоогоороо гэхэд л дэлхийд 50-д, 1000 хүн амд ногдох эмнэлэгийн тоогоороо 14-т орж байна. Уг нь тооны хувьд муугүй.

Тусламж үйлчилгээний чанар” гэж чухам  юуг хэлэх талаар өнөөг хүртэл зөвшилцөлд хүрч чадаагүй байна. Ийм ч учраас энэхүү ухагдахууныг ямар байр суурьнаас ямар зорилгоор авч үзсэнээс хамааран тусламж үйлчилгээний чанарын 100 гаруй тодорхойлолт байдаг.А.Донабедиа /1980/ “Тусламж үйлчилгээ үзүүлэх явцад гарах эерэг болон сул талуудыг тэнцвэржүүлсний дүнд өвчтөний сайн сайхан байдлыг боломжит дээд түвшинд хүргэж чадах тусламж үйлчилгээг чанартай гэнэ” гэж хэлсэн байдаг. АНУ-ын Анагаах Ухааны хүрээлэнгээс чанарын асуудлыг “Тусламж үйлчилгээний чанар гэж хувь хүн, хүн амд зориулсан эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ нь эрүүл мэндийн хүсэн хүлээсэн үр дүнд хүрэх магадлалыг хэр нэмэгдүүлж, шинжлэх ухааны орчин үеийн түвшинд хэр нийцэж байгааг илэрхийлэх ухагдахуун юм” гэж томьёолсон байдаг. Их Британий эрүүл мэндийн газар“Тусламж үйлчилгээний чанар гэж зөв зүйлийг зөв хүнд нь зөв цагт нь анхнаасаа зөв хийхийг хэлнэ” гэж тодорхойлсон байна. Тэгвэл ДЭМБ “Тусламж үйлчилгээний чанар гэдэг нь хүн амын эрүүл мэндийн байдлыг сайжруулах, тусламж үйлчилгээг тэдний  хууль ёсны хэрэгцээнд нийцүүлэх эрүүл мэндийн тогтолцооны зорилго юм” гэж үздэг байна.   Эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний чанар нь хоорондоо харилцан хамааралтай, уялдаа бүхий олон асуудлуудаас шалтгаална. Чанарын талаархи удирдлагын ойлголт, эмч мэргэжилтнүүдийн ойлголт, өвчтөн, үйлчлүүлэгчдийн ойлголт нь нэг цэг дээр огтлолцож байж сая жинхэнэ чанарын асуудал шийдэгдэнэ. Удирдлагын түвшинд тусламж үйлчилгээний чанарыг авч үзэхдээ чанар, хүртээмж, тэгш байдал, бүтээмж, үр ашиг талаас нь түлхүү анхаардаг. Гэтэл тэр чанартай үйлчилгээ маань ард иргэдийн авахыг хүсч байгаа шударга, тэгш, сонголттой, төлбөрийн хувьд боломжийн байж, тохитой, цэвэр орчинд ёс зүйтэй, харьцааны соёлтой,мэдлэг, чадвартай эмчээс хүссэн, хэрэгцээтэй цагтаа, үр дүнтэй тусламж үйлчилгээгээ авч байна уу гэсэн асуудал үйлчлүүлэгчдийн зүгээс гардаг. Тэгвэл эмч мэргэжилтнүүд үйлчлүүлэгчдийн хүсээд байгаа тэр үйлчилгээг сэтгэл ханамжийн байталгаатайгаар хүргэхээр ажиллах орчин, техник болонхамгийн сүүлийн үеийн эмчилгээний үр дүнтэй эм, хэрэгслийн хангамж, орчин үеийн техник технологийг хир нэвтрүүлж хэрэглэж байгаа асуудлыг эргээд тавьдаг.Тэгэхээр, эрэлт хэрэгцээ, нотолгоон дээр суурилсан эдийн засаг, шинжлэх ухааны үндэслэл, тооцоололтой салбарын хөгжлийн бодлогыг боловсруулж, түүнийгээ  хэрэгжүүлэхийн тулд, эрүүл мэндийн салбарыг улс төрөөс ангид байлган улс төрийн намуудын дунд зөвлөлдөн зөвшилцөх зарчмыг төлөвшүүлэх шаардлагатайг амьдралын практик харуулж байна. Чанарын асуудалд мэргэжлийн боловсон хүчнийг чанартай бэлдэх, ард иргэдийн эрүүл мэндийн талаархи чанартай боловсрол, тусламж үйлчилгээг чанартай явуулах нөхцөл, боломжийг бүрдүүлэх гээд олон асуудлыг чанарын зохих түвшинд нь шийдэж байж нэгдсэн нэг чанарын түвшийн бий болно. Эцэст нь мөнгө дагаж чанар гэдгийн адил эрүүл мэндийн салбарт зарж буй төсвийг ДНБ-ний зургаагаас доошгүй хувьд хүргэж байж, эрүүл мэнддэээ төлж буй эрүүл мэндийн даатгалыг бие даасан тогтолцоо руу оруулж байж чанарын асуудал тодорхой хэмжээгээр дээшлэх боломжтой гэж үзэж байна.

Манай улсын хувьд Чанарын үндэсний зөвлөлийг ЭМ-ийн сайдын 2008 оны 176-р тушаалаар анх байгуулсан ба 2010 оны 225-р тушаар Төв зөвлөл болгон өөрчилж, холбогдох баримт бичгүүдийг 2008-2012 онд гаргаж байсан бөгөөд сүүлийн дөрвөн жилд тусламж үйлчилгээний чанартай холбоотой нэг ч баримт бичиг гараагүй байна. Саяхан УИХ-аар “Эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээний тухай хууль” батлагдан гарсан  нь сайшаалтай боловч одоогийн байдлаар одоогийн мөргөдөгдөж байгаа хорь гаруй дагалдах баримт бичгүүдийг шинэчлэх, нэмэлт дөч гаруй баримт бичиг, дагалдах хууль тогтоомжуудыг гаргах шаардлага үүсч байна. Иймд хууль хэрэгжих механизмыг нь боловсронгуй болгож , сайтар гаргаж ирж байж хууль хэрэгжих боломжтой юм.

Жадамбын ЦОЛМОН, АУ-ны Доктор

Ж