УИХ-ын дарга Г.Занданшатарын санаачилгаар эрдэмтэд өчигдөр Төрийн ордонд цугларлаа. Тэд хууль тогтоох үйл ажиллагаанд хэрхэн хамтарч ажиллах талаар ярилцав. Энэ талаар УИХ-ын Тамгын газрын Парламентын судалгааны хүрээлэнгийн захирал Ц.Цогзолмаатай ярилцлаа.

-Уулзалтад нэлээд олон эрдэмтэн судлаач ирсэн харагдлаа. Эрдэмтэд хууль тогтоох үйл ажиллагаанд хэрхэн оролцох вэ?

-Парламентын судалгааны хүрээлэн 30 хүрэхгүй судлаачтай. Бид УИХ-ын үйл ажиллагааг олон нийтэд нээлттэй, үр дүнтэй, өгөөжтэй болгох зорилготой. УИХ-ын гишүүдэд хавар, намрын чуулганаар хэлэлцэгдэх тухайн хуулийн төслүүдэд төрөлжсөн, яаралтай гэсэн хэлбэрээр судалгааг нь гаргаж өгдөг. Яаралтай судалгаа хийхэд судлаачдын маань нөөц хүрэлцээ муутай байдаг л даа. Судалгааны хүрээлэнгүүдийн удирдлагууд, эрдэмтэн судлаачид гээд нэлээд өргөн бүрэлдэхүүнтэй хүмүүсийг хүлээн авч уулзсаны гол зорилго бол судалгааны чиглэлд хамтарч ажиллах юм. Нарийн мэргэжлийн шинжлэх ухааны судалгаануудад шаардлагатай бол УИХ захиалга өгөөд эрдэмтэдтэйгээ хамтарч ажилладаг. Нөгөө талд маш олон салбарт нийгэмд хэрэгтэй судалгаануудыг хийсэн эрдэмтэн доктор, профессорууд олон бий. Тэдгээр эрдэмтэн судлаачдынхаа том датаг үүсгэе гэж байгаа юм. Эрдэмтэд маань хоорондоо шейр хийж ажиллана гэсэн үг. Мөн арав, хорин жил судалгаа хийсэн доктор, профессоруудын маань судалгааны бүтээлүүд өнөөдөр үхмэл хэлбэртэй байгаа нь тун харамсалтай. Төрийн тогтвортой бодлогыг явуулж, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй шийдвэр гаргахад тэдгээр бүтээлүүд ашиглагдаж байх учиртай шүү дээ. Иймд эрдэмтдийнхээ судалгааг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах ёстой.

-Эрдэмтдийн бүтээлийг нийгэмд яаж бодитой болгож, үр шимийг нь хүртэх вэ?

-Өнгөрсөн долоо хоногт нээлтээ хийсэн “D parlia­ment” платформд үхмэл судалгааны бүтээлүүдийг шейрлэж солилцох том дата үүсгэе гэж байгаа юм. Эдийн засаг, нийгмийн салбар юм уу нарийн мэргэжлээр хийсэн судалгаануудын мэдээлэлтэй баазууд үүссэнээр олон талын ач холбогдолтой. Тэр чиглэлээр УИХ-аар хууль хэлэлцүүлэхэд, гишүүд болон хэрэглэгчид, дахин судалгаа хийх гэж байгаа оюутан хүртэл ашиглаж болохоор судалгааны бүтээлүүдийг эргэлтэд оруулах юм.

-Үр дүнгийн хувьд ямар хүлээлт байгаа вэ?

-Өндөр хөгжилтэй орнуудын парламентын судалгааны хүрээлэнгүүд яг ийм байдлаар ажилладаг. Шинжлэх ухаанд үндэслэсэн улсын хөгжлийн бодлого нь эрдэмтдийн судалгаанд тулгуурладаг. Тэр мэдлэг, хуримтлуулсан мэдээллүүдийг шийдвэр гаргагч нар зөв ашиглаад, зөв чиг баримжаа тогтоосон хууль батлах юм бол урт настай, амьдралд хэрэглэгдэнэ. Ийм байдлаар дэлхий нийтийн жишиг рүү хандаж ажиллах юм. Дэлхийн улс орнуудын парламентын судалгааны хүрээлэнгийнх нь суурь бааз бүх судалгааны хүрээлэнгийнх нь дэргэдэх номын сан байдаг. Манайд ч бас хамгийн баялаг номын сан байна. Бид олон нийтэд нээлттэй болгож заншаагүй л болохоос биш, эртний олдоц ховор тэр бүх ном манай номын санд байх жишээтэй. Цааш нь номын сангаа цахимжуулах хэлбэрт шилжүүлэх бодлогоор авч явна.

-Аливаа улсын хөгжил шинжлэх ухаанд суурилагддаг. Гэтэл манай улс энэ салбараа хөгжүүлэх тал дээр хөрөнгө санхүүгийн хүндрэл бэрхшээл их байдаг шүү дээ. Энэ асуудлыг яаж шийдэх вэ?

-Сайн засаглал, тогтвортой хөгжлийн баталгаа бол шинжлэх ухааны үндэслэлтэй хөгжлийн бодлогоо тодорхойлох. Улмаар санхүү хөрөнгө мөнгөнийхөө бодлогыг хэрэгжүүлэх нь менежмэнтийн асуудал. Тэгж байж хөгжлийн бодлого алдаагүй, төсөв нь үр ашигтай байна. Бид сайн судалгаа хийе, томоохон асуудлыг судалъя гэвэл нэмээд зайлшгүй хөрөнгө мөнгө шаардлагатай. Өнөөдөр томоохон судалгаануудын хөрөнгө санхүүг олон улсын байгууллагаас дэмжлэг хүссэн байдалтай явж байгаа. Цаашдаа бид жил жилийнхээ төсөвт хийх судалгааныхаа хөрөнгийг тусгаад явдаг дэлхийн жишиг рүү ороод явах нь зүйтэй.

-Ер нь шинжлэх ухааны салбараар мөнгө босгох ямар боломж байна вэ. Энэ тал дээр эрдэмтэд ямар санал, шийдэлтэй байдаг юм бол?

-Судлаачдаа маш сайн үнэлэх хэрэгтэй. Жишээлбэл, ноолуурын зах зээлийн өнгөрсөн арван жилийн судалгааг ирэх арван жилийн судалгаатай хиймээр байна. Эдийн засгийн үр ашгийг нь тооцно гэвэл манай судлаачид захиалагч байгууллагад ноолуурын үнэ ханш, юунаас болж унасан зэрэг нарийн судалгааг хийгээд өгөх боломжтой. Тэр судалгаанд үндэслээд дараагийн арван жилийн ноолуурын зах зээлийн нөхцөл байдлыг харуулсан мега төслийн суурь бэлтгэгдэнэ гэсэн үг. Яамдууд засаг төр салбар салбарын бодлогыг мэргэжлийн эрдэмтэн судлаачдаар хүрээг нь өргөжүүлж, баяжуулж хийх юм бол тэр чинээгээр л зөв тооцоо судалгаатай чиг баримжаа гарна. Мөн нүүдэлчний өв соёлоороо дамжуулж аялал жуулчлалаа хөгжүүлэх боломжтой. Ингэхийн тулд эдийн засгийн агуулгаараа яаж шийдэж, юугаараа бид ямар ашиг орлого олох боломж байгааг гаргаж ирнэ гэсэн үг. Мөнгө босгох бололцоотой. Эхний суурь санхүүжилтийг нь төр хийгээд өгчих юм бол цаашаа жил болгон өөрсдөө хэрэгтэй төсвөө аваад, нэмж орлого олоод судалгаагаа явуулах бүрэн боломжтой. Шинжлэх ухааны хүрээлэнгүүдиийн эцсийн зорилго бол Монгол Улсаа хөгжүүлэх шүү дээ.